Proje dosyasının teknik bölümünü haftalarca titizlikle yazan ekiplerin bütçe tablosunu son akşam, birkaç satıcı teklifini alt alta ekleyerek doldurduğunu çok kez gördük ve bu alışkanlığın bedelini, hakemin “bu cihaz hangi iş paketinde kullanılacak” sorusuna cevap verilemediği ziyaretlerde ya da dönem raporunda kabul edilmeyen harcamalarda ödeyen firmalara eşlik ettik. KLN Danışmanlık olarak bütçeyi bir alışveriş listesi değil, teknik planın parasal karşılığı olarak görüyoruz; çünkü TÜBİTAK’ın gözünde iyi bir bütçe, projenin gerçekten yapılabileceğinin ve firmanın ne yaptığını bildiğinin en somut kanıtıdır. Bu yazıda 1501 ve 1507 programlarında desteklenen ve desteklenmeyen giderleri, personel ve cihaz hesaplarındaki kritik kuralları ve bütçeyi savunulabilir kılan yöntemi, güncel uygulama esasları ışığında ele alıyoruz.

Desteklenen Gider Kalemleri
TÜBİTAK’ın İngilizce Industrial R&D Projects Grant Programme sayfası ve 2026 başında güncellenen 1501 uygulama esasları, desteklenen giderleri altı ana başlıkta toplar: personel giderleri, ekonomi sınıfı şehirlerarası ve uluslararası ulaşım, alet, teçhizat, yazılım ve yayın alımları, malzeme ve sarf giderleri, yurt içi ve yurt dışı danışmanlık ile diğer hizmet alımları ve üniversiteler ile Ar-Ge kuruluşlarından alınan Ar-Ge hizmetleri. Aynı kalemler 1507 için de geçerlidir ve proje önerisi hazırlama kılavuzuna göre 1507 başvurularında proje önerisinin danışmanlık hizmeti alınarak hazırlatılması durumunda bu gider, belirlenen çerçevede hizmet alımı olarak değerlendirilebilmektedir. KLN Danışmanlık her başvuruda bu kalemleri programın güncel mevzuatıyla yeniden karşılaştırır, çünkü oranlar ve istisnalar Yönetim Kurulu kararlarıyla değişebilmektedir.
| Gider kalemi | Desteklenen | Dikkat edilmesi gereken kural |
|---|---|---|
| Personel | Brüt ücret, SGK işveren payları, ikramiye | Eğitim düzeyine göre brüt asgari ücretin 12, 8, 4 ve 3 katı ile sınırlı |
| Seyahat | Ekonomi sınıfı şehirlerarası ve uluslararası ulaşım | Konaklama, araç kiralama ve yakıt desteklenmez |
| Alet, teçhizat, yazılım | Projeye özgü test, ölçüm ve geliştirme ekipmanı | Üretimde de kullanılacaksa kısmi destek uygulanır |
| Malzeme ve sarf | Prototip ve deneylerde tüketilen malzeme | Miktar, deney planıyla tutarlı olmalı |
| Danışmanlık ve hizmet | Test, analiz, tasarım ve uzman desteği | Yurt dışı hizmetler toplamı yüzde 20 ile sınırlı |
| Ar-Ge hizmet alımı | Üniversite ve Ar-Ge kuruluşlarından alınan hizmet | Projenin ana Ar-Ge faaliyeti firmada kalmalı |
Desteklenmeyen Giderler: Bütçeden Önce Çıkarılması Gerekenler
Uygulama esaslarının 14. maddesi desteklenmeyen giderleri ayrıntılı biçimde sayar ve bu listeyi bilmeden hazırlanan bütçeler, dönem raporlarında beklenmedik kesintilerle karşılaşır: KDV, amortisman, kâr ve sermaye maliyeti, pazarlama ve reklam giderleri, patent ve marka tescili, konaklama, personel yemek ve servis giderleri, ofis, depo ve stant kiraları, inşaat ve tesisat işleri, büro makineleri ve mobilya, CE ve kalite belgelendirme giderleri ile nakit yapılan ödemeler bu kapsamdadır. Isınma, aydınlatma, iletişim ve kırtasiye gibi bazı kalemler ise yalnızca proje özelinde değerlendirilerek kabul edilebilir. Uluslararası hibe uzmanlarının padded budget olarak adlandırdığı, gerekçesi zayıf ve şişirilmiş kalemler hakemin güvenini en hızlı sarsan unsurdur ve TÜBİTAK projesinin reddedilmesine neden olan en yaygın hatalar arasında sürekli yer alır.

Personel ve Cihaz Hesaplarında Kritik Kurallar
Personel giderleri çoğu projede bütçenin en büyük payını oluşturur ve ortalama aylık maliyet, doktoralı personel için brüt asgari ücretin 12 katı, lisans ve yüksek lisans mezunları için 8 katı, ön lisans için 4 katı, lise ve altı için 3 katı ile sınırlandırılır; bir kişinin bütün projelerdeki toplam süresi ayda 30 günü aşamaz ve 5746 sayılı Kanun kapsamında alınan gelir vergisi stopajı ile sigorta primi teşvikleri maliyetten düşülerek beyan edilir. Bu nedenle Ar-Ge Merkezi teşviklerinden yararlanan firmalarda iki desteğin birlikte planlanması gerekir ve Ar-Ge ve Tasarım Merkezi danışmanlığı alan firmalarda KLN Danışmanlık personel maliyetini iki mevzuatı birlikte gözeterek hesaplar.
Cihaz alımlarında ise ayrım daha ince bir çizgide durur: yalnızca Ar-Ge amaçlı kullanılan test ve ölçüm cihazları tam maliyetle desteklenebilirken, proje sonrasında seri üretimde de kullanılacak bir ekipman için cihaz bedeli, proje süresi ve aylık yüzde 2 oranıyla hesaplanan kısmi tutar kabul edilir ve bu oran yüzde 40’ın altına inmez. Somut bir örnek vermek gerekirse, 18 ay sürecek bir projede üretimde de kullanılacak 1.000.000 TL’lik bir cihaz için hesaplanan oran yüzde 36 olsa da alt sınır devreye girer ve desteğe esas tutar 400.000 TL olarak belirlenir; ayrıca yerli malı belgesi bulunan ekipmanlarda izleyici görüşüyle yüzde 15 ilave tutar uygulanabilir. KLN Danışmanlık bu nedenle cihaz listesini teknik ekiple birlikte satır satır inceleyerek her ekipmanın proje sonrasındaki kullanımını baştan belirler.
Bütçeyi Savunulabilir Kılan Yöntem
Bütçe hazırlamayı bir bina projesine benzetebiliriz: statik hesap yapılmadan çizilen bir kat planı ne kadar güzel görünürse görünsün, denetimden geçmez. Aşağıdaki akış, KLN Danışmanlık ekibinin her bütçeyi kurarken izlediği sırayı gösterir.
Kaynak ihtiyacı (adam/ay, cihaz, malzeme)→
Teklif ve piyasa araştırması→
Mevzuat süzgeci→
Gerekçe metni→
Nakit akış planı
Bu akışta en kritik halka mevzuat süzgecidir, çünkü teknik ekibin ihtiyaç listesindeki her kalem burada desteklenen, kısmen desteklenen ve desteklenmeyen olarak ayrılır ve gerekçe metni bu ayrıma göre yazılır. Bütçenin ikinci boyutu ise nakit akışıdır: TÜBİTAK ödemeleri harcamalar yapıldıktan ve dönem raporları incelendikten sonra geldiği için, firmanın proje boyunca harcamaları kendi kaynağıyla taşıyabilmesi gerekir ve bu nedenle bütçe ve finansal planlama çalışması nakit akışı ve likidite yönetimi ile birlikte yürütülmelidir. Bütün ödemelerin tutarı ne olursa olsun banka veya şirket kredi kartı üzerinden yapılması da sonradan düzeltilemeyecek bir kuraldır ve KLN Danışmanlık bu kuralı proje başlangıcında firmanın muhasebe ekibiyle birlikte yazılı bir prosedüre dönüştürür.

Sahadan İçgörüler
Birkaç benzer dosyadan derlediğimiz bir örnekte, elektronik kart tasarlayan bir firmanın ilk bütçe taslağında toplam tutarın yarısına yakını, proje bittikten sonra seri üretim hattında kullanılacak bir dizgi makinesine ayrılmıştı ve personel giderleri, ekibin gerçek çalışma süresinin çok altında gösterilmişti. Teknik ekiple birlikte iş paketlerini yeniden okuduğumuzda, makinenin yalnızca kısmi destekle kabul edilebileceğini ve asıl değerin, prototip iterasyonlarında harcanacak mühendislik emeğinde yattığını gördük; bütçeyi bu gerçeğe göre yeniden kurduğumuzda dosya hem daha küçük hem de çok daha inandırıcı hale geldi. Mali işler müdürünün ilk dönem raporu kabul edildiğinde “ilk kez bir destek programında hiçbir kalem için itiraz yazmak zorunda kalmadık” demesi, KLN Danışmanlık için doğru kurulmuş bir bütçenin değerini özetler.

Bütçenin teknik içerikle uyumu, TÜBİTAK projelerinde Ar-Ge niteliğinin gösterilmesi ile doğrudan bağlantılıdır; belirsizliği gidermeye yönelik her deney bütçede bir malzeme, cihaz ya da personel karşılığı bulmalı, bütçedeki her kalem de bir deneye işaret etmelidir. Program seçimi de bu dengeyi etkiler ve toplam bütçesi 3.500.000 TL’yi aşmayan odaklı projeler için TÜBİTAK 1507 başvurusu uygun bir çerçeve sunarken, daha kapsamlı projelerde 1501 ve 1507 arasındaki farklar dikkate alınmalıdır; KLN Danışmanlık program seçimini bütçe taslağı tamamlandıktan sonra kesinleştirir.

Sonuç
TÜBİTAK proje bütçesi, teklif tutarlarının toplamı değil, iş paketlerinden türetilen, mevzuat süzgecinden geçirilen, her satırı gerekçelendirilen ve firmanın nakit gücüyle uyumlu bir mali plandır; personel sınırları, cihazlarda kısmi destek kuralı, yurt dışı hizmetlerdeki yüzde 20 sınırı ve desteklenmeyen giderler listesi bu planın sınırlarını çizer. KLN Danışmanlık, TÜBİTAK hibe ve Ar-Ge destek danışmanlığı kapsamında bütçeyi teknik ekip ve finans birimiyle birlikte kurar, devlet destekleri ve teşviklerin finansal etkilerini şirketin bilançosu üzerinde analiz eder ve KLN Teşvik Robotu ile projeyi tamamlayabilecek diğer destekleri belirler. Bir sonraki başvurunuzda bütçenin dosyanın zayıf halkası değil, en güçlü kanıtı olmasını istiyorsanız, bu çalışmayı KLN Danışmanlık uzmanlarıyla birlikte ve başvuru tarihinden haftalar önce başlatmanızı öneririm.
