TÜBİTAK Projelerinde Ar Ge Niteliği Nasıl Gösterilir

TÜBİTAK Projelerinde Ar-Ge Niteliği Nasıl Gösterilir?

Bir proje dosyasını ilk kez okuduğumuzda kendimize sorduğumuz soru hep aynıdır: bu firma gerçekten bilinmeyen bir şeyi mi çözmeye çalışıyor, yoksa bildiği bir işi daha büyük ölçekte mi yapmak istiyor? KLN Danışmanlık olarak yıllardır incelediğimiz dosyalarda gördüğümüz en acı tablo, gerçekten Ar-Ge yapan mühendislik ekiplerinin bunu anlatamadığı için desteğin dışında kalmasıdır; çünkü hakem projeyi firmanın atölyesinde değil, önündeki metinde görür ve metinde görünmeyen bir belirsizlik, hakemin gözünde hiç var olmamış sayılır. Bu yazıda TÜBİTAK hibe ve Ar-Ge destek danışmanlığı deneyimimize dayanarak Ar-Ge niteliğinin proje metninde nasıl kanıtlanacağını, uluslararası tanımlar ve somut yazım örnekleriyle birlikte ele alıyoruz.

TÜBİTAK projesinde Ar-Ge niteliğini gösteren temel bölümler
Ar-Ge niteliği tek bir bölümde değil, proje formunun bütününde kanıtlanır.

Hakemin Kullandığı Ölçüt: Ar-Ge Neyi Kapsar?

TÜBİTAK’ın İngilizce Industrial R&D Projects Grant Programme sayfası, değerlendirmenin ilk boyutunu endüstriyel Ar-Ge içeriği, teknoloji düzeyi ve yenilikçi yön olarak tanımlar ve bu boyut, diğer bütün bölümlerin üzerine kurulduğu temeldir. Uluslararası referans olarak kullanılan OECD Frascati Manual bir faaliyetin Ar-Ge sayılması için yeni, yaratıcı, sonucu belirsiz, sistematik ve aktarılabilir ya da tekrarlanabilir olmasını şart koşar; İngiltere’nin vergi teşviklerinde kullandığı R&D guidelines ise teknik belirsizliği, alanında yetkin bir uzmanın kamuya açık bilgilerden kolayca çıkaramayacağı bir bilgi eksikliği olarak tanımlar. Bu iki tanımın ortak mesajı açıktır: firmanın kendisi için yeni olan bir şey yeterli değildir, alanın bütünü için çözülmemiş bir sorunun gösterilmesi gerekir. KLN Danışmanlık bu nedenle her taslakta önce “bu soruyu alanında deneyimli bir mühendis kamuya açık kaynaklarla kısa sürede çözebilir mi” testini uygular ve cevap evet ise proje kapsamını yeniden kurgulamayı önerir.

Rutin Mühendislik ile Ar-Ge Arasındaki Fark

Ar-Ge niteliğini göstermek, haritası olmayan bir arazide yürümeye benzer; hakeme hangi yoldan gideceğinizi değil, neden haritanın o bölgesinin boş olduğunu ve o boşluğu nasıl dolduracağınızı anlatmanız gerekir. KLN Danışmanlık ekibinin taslak incelemelerinde en sık düzelttiği ifadeleri aşağıdaki tabloda karşılaştırdık.

Konu Rutin mühendislik ifadesi Ar-Ge niteliği taşıyan ifade
Amaç Yeni bir makine geliştireceğiz Belirli bir hız ve hassasiyet aralığında ortaya çıkan titreşim sorununu çözecek kontrol yöntemini geliştireceğiz
Belirsizlik Proje zorlu bir projedir Literatürdeki yöntemler bu malzeme ve sıcaklık aralığında doğrulanmamıştır
Yöntem Tasarım, üretim ve test yapılacaktır Üç alternatif yaklaşım deney tasarımıyla karşılaştırılacak, seçim ölçütleri önceden tanımlanacaktır
Başarı ölçütü Daha kaliteli ürün elde edilecektir Hata oranı belirli bir değerin altına indirilecek ve standart testle doğrulanacaktır
Faaliyet kapsamı Hazır ekipman alımı ve hat kurulumu Yalnızca belirsizliği gidermeye yönelik deneysel faaliyetler
TÜBİTAK başvurularında Ar-Ge niteliği zayıf kalan projelerin ortak noktaları
Ar-Ge niteliğinin gösterilememesi, elenen projelerin en yaygın ortak noktasıdır.

Ar-Ge Niteliğini Kanıtlayan Zincir

Hakemin ikna olması için proje formunun her bölümü bir önceki bölüme dayanmalı ve aşağıdaki zincirin tek bir halkası bile eksik kalmamalıdır; KLN Danışmanlık taslakları bu zincirin halkalarını tek tek işaretleyerek inceler.

Mevcut teknoloji durumu→
Teknik belirsizlik→
Hipotez→
Deneysel yöntem→
Ölçülebilir başarı ölçütü→
Yeni bilgi ve yetkinlik

1. Mevcut durumu ve sınırlarını belgeleyin

Zincirin ilk halkası, literatür, patent ve rakip ürün taramasıyla mevcut çözümlerin nerede yetersiz kaldığını göstermektir; bu bölüm için gereken teknik verilerin önceden toplanması, Ar-Ge projesi yazmadan önce hazır olması gereken kritik veriler yazımızda ayrıntılı olarak listelenmiştir. Projenin başlangıç ve hedef olgunluğunu Avrupa Komisyonu’nun technology readiness levels ölçeğiyle ifade etmek, iddiayı hakemin karşılaştırabileceği ortak bir dile çevirir. Destek başvurularında en sık elenen projelerin ortak zayıf noktaları üzerine yaptığımız incelemede de gördüğümüz gibi, mevcut durumu kaynak göstermeden anlatan dosyalar yenilik iddiasını kanıtlayamaz ve KLN Danışmanlık bu bölümü her zaman somut referanslar ve karşılaştırmalı teknik değerlerle destekler.

2. Belirsizliği teknik bir soru olarak yazın

İngiliz rehberinin vurguladığı gibi Ar-Ge, belirsizliği gidermeye yönelik çalışma başladığında başlar ve bu belirsizlik çözüldüğünde ya da çalışma durduğunda biter; dolayısıyla proje metninde “neyi bilmiyoruz” sorusunun cevabı, bir pazarlama vaadi değil, ölçülebilir bir teknik soru olmalıdır. Hipotez, deney tasarımı, alternatif yaklaşımlar ve başarısızlık durumunda uygulanacak B planı aynı soruya bağlandığında hakem, ekibin sistematik bir araştırma yürüteceğine ikna olur; bu yapının proje formundaki yerini TÜBİTAK projesi nasıl yazılır rehberimizde anlattık.

3. İş paketlerini belirsizliğe göre kurun

İş paketleri satın alma ve üretim sırasına göre değil, çözülmesi gereken teknik sorulara göre sıralanmalı ve her paket, bir sonraki paketin teknik kararını besleyen bir çıktı üretmelidir. Kapasite artışı, hazır ekipmanın kurulumu ve ürün belgelendirmesi gibi faaliyetler projede yer alabilir, ancak bunları Ar-Ge faaliyeti gibi sunmak dosyanın bütününe olan güveni zedeler; TÜBİTAK projesinin reddedilmesine neden olan en yaygın hatalar arasında bu karışıklık ilk sıralarda yer alır.

Ar-Ge niteliği gösterilemeyen TÜBİTAK projelerinde ret gerekçeleri
Rutin faaliyetleri Ar-Ge gibi sunmak, dosyanın bütün güvenilirliğini zayıflatır.

Hakem Ziyaretinde Ne Olur?

Birkaç benzer dosyadan derlediğimiz bir örnekte, endüstriyel filtre üreten bir firmanın proje formu “yüksek verimli yeni filtre geliştirilecektir” cümlesiyle başlıyordu ve ilk okumada hiçbir hakemi ikna edecek bir belirsizlik içermiyordu. Ekiple yaptığımız görüşmede asıl sorunun, belirli bir partikül boyutunda basınç kaybını artırmadan tutma verimini yükseltecek lif yapısının bilinmemesi olduğu ortaya çıktı; metni bu soru etrafında yeniden kurduğumuzda, hakem ziyaretinde Ar-Ge mühendisinin deney sonuçlarını kendi cümleleriyle anlatması toplantının havasını tamamen değiştirdi. Firma sahibinin ziyaret çıkışında “yıllardır yaptığımız işin aslında Ar-Ge olduğunu ilk kez bu kadar net gördük” demesi, KLN Danışmanlık için bu işin özünü anlatır: amaç olmayan bir Ar-Ge’yi icat etmek değil, var olanı görünür kılmaktır.

Bu süreçte dikkat çeken bir diğer nokta, Ar-Ge niteliğinin yalnızca metinle değil, kurumsal altyapıyla da desteklenmesidir; deney kayıtları, test raporları ve proje ekibinin görev tanımları düzenli tutulan firmalar hakem ziyaretinde çok daha güçlü bir izlenim bırakır. Bu altyapıyı Ar-Ge ve Tasarım Merkezi danışmanlığı ile kalıcı hale getiren firmalar, her yeni başvuruda aynı kanıtları yeniden üretmek zorunda kalmaz ve KLN Danışmanlık bu firmalarda belgelendirme düzenini proje takvimiyle birlikte kurar.

TÜBİTAK 1501 ve 1507 programlarında Ar-Ge niteliğinin değerlendirilmesi
Ar-Ge niteliği, 1501 ve 1507 programlarında aynı ölçütle değerlendirilir.

Program Seçimi ve Ar-Ge Niteliği

Ar-Ge niteliğinin değerlendirme ölçütü programdan programa değişmez, ancak belirsizliğin büyüklüğü ve çözüm süresi programa göre farklı bir çerçeveye oturur; 18 ayda çözülebilecek odaklı bir teknik soru TÜBİTAK 1507 başvurusu için uygunken, birden fazla belirsizliği uzun soluklu bir planla ele alan proje 1501’e daha uygundur. İki programın farklarını TÜBİTAK 1501 ve 1507 arasındaki farklar yazımızda, firmalara özel uygun destekleri ise KLN Teşvik Robotu ile yapılan ön analizde netleştiriyoruz; KLN Danışmanlık projenin kapsamını belirlerken belirsizliğin büyüklüğünü programın süresi ve bütçesiyle birlikte değerlendirir.

TÜBİTAK 1507 başvurusunda Ar-Ge niteliğinin gösterilmesi
Odaklı ve kısa sürede çözülebilecek teknik sorular 1507 için güçlü bir başlangıç sunar.

Sonuç

TÜBİTAK projelerinde Ar-Ge niteliğini göstermek, iddialı sıfatlar kullanmak değil, mevcut durumu belgeleyen, belirsizliği teknik bir soru olarak tanımlayan, bu soruyu sistematik bir yöntemle sınayan ve sonucu ölçülebilir ölçütlerle doğrulayan tutarlı bir zincir kurmaktır. KLN Danışmanlık, mühendislik temelli ekibiyle firmanın teknik ekibini aynı masaya oturtarak bu zinciri metne dönüştürür ve TÜBİTAK 1501 başvurusu ya da 1507 başvurusu fark etmeksizin hakemin ilk sorusuna dosyanın ilk sayfasında cevap verir. Projenizin Ar-Ge niteliğini nasıl anlatacağınızdan emin değilseniz, taslağınızı KLN Danışmanlık uzmanlarıyla birlikte değerlendirerek atölyenizde yaptığınız Ar-Ge’yi hakemin de görebileceği bir dile çevirebilirsiniz.

Yorum bırak